કાન દોરી ખેંચીને તું ઝૂલાવે : હરીન્દ્ર દવે
Posted in: સાહિત્યપ્રકાર, કૃષ્ણ, સાહિત્યપ્રકાર, ગીત, સાહિત્યકાર, હરીન્દ્ર દવે | Comments (0)
.
કોક વાર થાય પોઢું ફૂલનાં હિંડોળે, કાન દોરી ખેંચીને તું ઝૂલાવે.
અમથી હું આંખ મીંચું, કાન રહું માંડી, કે હાલરડું ગાવું તને ફાવે ?
સ્હેજ જરા અટકે જો ઝોલો, તો ખોયાને બે હાથ ઝાલી થાઉં બેઠો,
થાકીને કોઇ વાર મેલી જો દોરી, તને બેસવા ન દઉં લેશ હેઠો ;
કંટાળી માર મને ધબ્બા ને કાલીકાલી વાણીથી છો ને ફોસલાવે.
અમનેયે આવડે છે મરકલડાં આણતાં, ને અમનેયે ભાવે છે ગોરસ,
અમને એ ઓરતા કંદબડાળ બેસીએ કે મંદિરમાં બની જઇએ આરસ,
થીર આંખે બેસીએ ને ચંદન ને ધૂપ લઇ હળવે હળવે તું પાસ આવે.
- હરીન્દ્ર દવે
.
.
આપણે જન્માષ્ટમીનાં દિવસે દર વર્ષે બાળ કાનુડાને લાડે કોડે પારણામાં ઝુલાવીએ છીએ. નરસૈંયો કહે છે, બ્રહ્મ કરે લટકાં બ્રહ્મ પાસે. પણ આ તો બ્રહ્મ પાસે, લાડ કરવા બેઠો છે એક માણસ કે જેનો માંહ્યલો જાગી ઊઠ્યો છે . જશોદાને, રાધાને, ગોપીઓને જીદ કરી, નખરાં કરી, હેરાન કરતો, તેની પાસે – કવિ પોતાપણું દાખવી કામણગારો, નખરાળો ‘કૃષ્ણ’ ઝૂલાવેની જીદ કરી, તેનાં જેવાં જ નખરાં કરી મન મોહી લે છે. જન્માષ્ટમી નિમિત્તે , સૌની ’તેની’ સાથે નખરાળી આત્મીયતા કેળવાય તેવી શુભેચ્છાઓ.
.
.
.
Pinki @ September 2, 2010
આ વાદ કે તે વાદ : પ્રતિભા ઠક્કર
Posted in: સાહિત્યપ્રકાર, અછાંદસ, સાહિત્યકાર, પ્રતિભા ઠક્કર | Comments (1)
.
.
આ વાદ કે તે વાદ
ક્યારેય ના પૂછશો
કારણ કે હું કોઈ વાદ ની જાયદાદ નથી
મેઘધનુષી રંગોની મ્હોરતી ક્ષણોને
સાંકળો નહીં તમારા વાદ સાથે
આ કેસરીયો રંગ પોકારે છડી
સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્તની
ઊડતું શ્વેત કબૂતર દર્શાવે શાંતી નો રંગ,
લીલો રંગ હરિયાળી નો
આ લાલઘૂમ રંગ મારા લોહીનો
રંગો પર કબજો જમાવી
એ શયતાનોએ સર્જી છે
વણલખી વિકૃતિ
એનાથી નથી દોરાતી કોઈ
સુરેખ આકૃતિ..
કુદરત સાથે ના તાદાત્મ્ય ને તોડી નાખવાના કાવતરા નો
કોઈ નહીં બનતા ભોગ,
એ તો છે એક મોટો રોગ
અરે….
આમ અટ્ટહાસ્ય કેમ કરો છો ?
કાળો રંગ જોઈ ને ?
એ કામ નહીં કરનાર
કામચોરોનું પ્રતિક માનો છો તમે ?
ના… ના… હું એવું નથી માનતી
એ તો મારા મસ્તક નો રંગ
ચમકારો થયો ને ?
સોનેરી ને રૂપેરી રંગો
એ પણ સમજી લો
એ મૂડીવાદનાં રંગો નથી
આ તો છે વીજળી નો ચમકાર
લો હવે એ મેઘવર્ષા થશે
ને તમારા મેલા વિચારો ને લાવો એ મેઘવર્ષા માં ધોઈ નાખીએ
ને રેલાવીએ સંવાદિતા નાં સૂર
સમજણનાં સામ્રાજ્યમાં
- પ્રતિભા ઠક્કર
.
.
હા… આપણે આપણાં જ વર્તુળમાં રહી, મેઘધનુષી રંગોને માણી શકીએ પણ તે વર્તુળનું કેન્દ્ર આપણે માત્ર જ છીએ અન્ય નહીં. શક્ય છે અન્યનાં વર્તુળની ત્રિજ્યા મોટી પણ હોઇ શકે અને નાની પણ. પણ આપણે તો સ્વકેન્દ્રી બની, પૂર્વગ્રહથી પીડાઇ, કોઇ ‘વાદી’ બની જતાં વાર નથી લાગતી. અને આ વાદ ને વિવાદ બનતાં વાર નથી લાગતી. બસ , મેઘવર્ષામાં આવાં ‘વાદ-વિવાદ’ ને ધોઇ સંવાદિતાનાં સૂર લગાવી, સુંદર લયાન્વિત અછાંદસને માણીએ !
પ્રતિભા ઠક્કર, પઝલનો માણસ છું – કથાસંગ્રહનાં રચયિતા છે અને આર.જે. , ટીવી આર્ટીસ્ટ મેઘા ઠક્કરનાં મમ્મી છે . આજની પેઢીને આ ઓળખાણ સરળ પડશે. 
.
.
.
Pinki @ September 1, 2010
એક શરણાઇ બને : હેમેન શાહ
Posted in: સાહિત્યપ્રકાર, ગઝલ, સાહિત્યકાર, હેમેન શાહ | Comments (9)
.
.
કેન્દ્રતરફી, ભૂમિગ્રાહી, ક્યાંથી વડવાઈ બને ?
ભલભલાં વૃક્ષ પણ ધીરેથી બોન્સાઈ બને !
એ જ છે દરિયાકિનારો, એ જ સંધ્યાનો સમય,
શું ઉમેરું હું બીજું તો જૂની તન્હાઇ બને ?
એક છે દિલચસ્પ સપનું, ચાલને હંકારવા,
સઢ બને ઉત્સાહ ને આશ્ચર્ય પુરવાઇ બને.
ઝંખનાને પાંખ ફૂટે, રુપને ફૂટે શરમ,
બેઉમાં જોવું રહ્યું કે કોની સરસાઇ બને !
હું ખરું ત્યાં, ખૂબ અરસા બાદ ઊગે વૃક્ષ ને,
સૌથી સુંદર ડાળમાંથી એક શરણાઇ બને.
- હેમેન શાહ
.
વાહનવ્યવહાર, સંદેશવ્યવહારની વિવિધ સવલતોને કારણે વિશ્વ જાણે કે એક ગામડું જ બની ગયું છે. પણ, વિશ્વની વિશાળતા સંકોચાતી ગઇ તેમ માનવ પણ સંકુચિત અને સ્વકેન્દ્રી બનતો ગયો છે. જાણે કે, માણસ પણ બોન્સાઇ બની, એક ખૂણામાં રહી, ડ્રોઇંગરુમની શોભા વધારતો એક નિર્જીવ શો-પીસ બની ગયો.
પ્રેમનું એક દિલચસ્પ સપનું લઇ, કવિ પોતાની નાવ હંકારે છે, પણ આવી જ સંકુચિતતાને કારણે, જો ‘તે’ ખરી જાય તો પણ તેમાંથી શરણાઇ બનવા માંગે છે, એટલે કે, પ્રિય સાથે મિલનનાં સપનું પૂરું થાય એમ ઇચ્છે છે.
.
.
.
Pinki @ August 31, 2010
એક પીડા, એક ઇચ્છા, એક વળગણ, એક હું : અલ્પેશ ‘પાગલ’
Posted in: સાહિત્યકાર, અલ્પેશ 'પાગલ', સાહિત્યપ્રકાર, ગઝલ | Comments (6)
.
.
આ જે બધું આગળ જતા દિવાનગી થઈ જાય એ શું ? એક પીડા, એક ઇચ્છા, એક વળગણ, એક હું,
ને બોલકા એકાંતમાં પણ મન મૂકી ચર્ચાય એ શું ? એક પીડા, એક ઇચ્છા, એક વળગણ, એક હું.
આવે જો એ સામે તો એને ઓળખી પણ ના શકું હું, તે છતાં એ યાદ છે ને હુંય એને યાદ છું ,
એક ખાસ ચહેરામાં હજુ પણ આવીને અટવાય એ શું ? એક પીડા, એક ઇચ્છા, એક વળગણ, એક હું.
અહીંયા મહોબ્બત જેવું મારા દોસ્ત કૈં હોતું નથી, ને કોઈ પોતાની કોઈ ઇચ્છા વગર રોતું નથી,
બોલો જગત મધ્યે બજારોમાં બધું વેચાય એ શું ? એક પીડા, એક ઇચ્છા, એક વળગણ, એક હું.
અહીં તરજુમો પણ લાગણીનો હોય છે કેવો સરસ, જો એ સમજવું હોય તો ગઝલો વચાળે આવ મળ,
આ શાયરીમાં આવીને સાવ જ સહજ સચવાય એ શું ? એક પીડા, એક ઇચ્છા, એક વળગણ, એક હું.
સહેલી જ લાગે વાત એ પણ સાવ સહેલી તો નથી, એ શીખવે છે જાતને આ કમનસીબી આપણી,
‘પાગલ’ની અંદર કેટલા યુદ્ધો હજી ખેલાય એ શું ? એક પીડા, એક ઇચ્છા, એક વળગણ, એક હું.
- અલ્પેશ પાઠક ‘પાગલ’
.
.
આપણી અંદર, એક પીડા, એક ઇચ્છા, અને એક વળગણ જ કૌરવ-પાંડવ બની કુરુક્ષેત્રનું યુદ્ધ લડતાં હોય છે. પણ, એક ‘હું’ – સારથિ કૃષ્ણ ક્યાં ??! ઘણી વાર લાંબી બહરની ગઝલમાં રદીફ, કાફિયા ફેવિકોલથી ચોંટાડ્યાં હોય તેવું લાગતું હોય છે. પણ, સહજપણે, લાગણીનો તરજૂમો શાયરીમાં, ગઝલમાં સચવાઇ જાય છે, તેવી આ લાંબી બહરની ગઝલ માણવી જરુર ગમશે.
.
.
.
Pinki @ August 30, 2010
કોઈનો લાડકવાયો : ઝવેરચંદ મેઘાણી
Posted in: સાહિત્યપ્રકાર, ગીત, સાહિત્યકાર, ઝવેરચંદ મેઘાણી, સાહિત્યપ્રકાર, ભારત, સાહિત્યપ્રકાર, હસ્તપ્રત | Comments (12)
.
.
ઝવેરચંદ મેઘાણી કહે છે, “રાગ-સૂરમાં ગાવા સારુ બનેલાં ગીતોને એના કલ્પાયેલા ઢાળથી જુદી રીતે ગાવાથી જ એનો વધ થાય છે, કેમકે રચનારાના હૃદયમાં એ શબ્દો ગૂંથતી વેળા અમુક રાગનું સતત ગુંજન ચાલેલું હોય છે. એ રાગ અમુક ભાવનો વાહક બનવા પસંદ થયો હોય છે. આમ કર્તાએ મુકરર કરેલ ઢાળ કાવ્યકૃતિનું અવિચ્છેદ્ય અંગ બની જાય છે. માટે જ મારા નિર્માણ કરેલ ઢાળોમાં મારા ગીતો નથી ગવાતાં ત્યારે એ ગીતો દુખિત બને છે. ‘કોઇનો લાડકવાયો’ એ મારું ઘણું જ લાડકવાયું ગીત મારા કંઠનાં મુકરર સૂરોમાંથી જ ઉદ્ભવેલું અને એ જ સૂરો વડે સીંચાયેલું. તેને જ્યારે કલિંગડા કે મરાઠી સાખીનાં બદલે મૂળ ભૈરવીમાં ગવાયેલું સાંભળું છું ત્યારે મારું પ્રિય સંતાન રીબાતું હોવાની વેદના થાય છે અને મારું પ્રિયમાં પ્રિય બાળક કતલ થયું હોય એવો ખેદ થાય છે.”
આપણાં સૌના લાડીલા રાષ્ટ્રીય શાયર ઝવેરચંદ મેઘાણીનાં જન્મદિને તેમનાં લાડકવાયા ગીતને તેમનાં પ્રિય રાગ કલિંગડામાં, તેમની સુપુત્રી ઇન્દુબેન શાહનાં સ્વરમાં માણી, તેમને યાદ કરી, ફરી આ ગીતને મૂળ અંગ્રેજી કાવ્ય સાથે માણીએ. ( વિશેષ માહિતી અને ઓડિયો માટે પિનાકીભાઇ મેઘાણીનો ખૂબ ખૂબ આભાર )
.
.
( રક્ત ટપકતી…… ઝવેરચંદ મેઘાણીના હસ્તાક્ષરમાં )
સાભાર : યશ મેઘાણી
.
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
( ઝવેરચંદ મેઘાણીનાં સુપુત્રી ઈન્દુબેન અનિલભાઇ શાહનાં સ્વરમાં )
રક્ત ટપકતી સો સો ઝોળી સમરાંગણથી આવે
કેસર-વરણી દેશસેવિકા કોમલ સેજ બિછાવે
ઘાયલ મરતાં મરતાં રે
માતની આઝાદી ગાવે
કો’ની વનિતા, કો’ની માતા, ભગિની ટોળે વળતી
શોણિતભીના પતિ-સુત-વીરની રણશૈયા પર લળતી
મુખથી ખમ્મા ખમ્મા કરતી
માથે કર મીઠો ધરતી
થોકે થોકે લોક ઊમટતા રણજોધ્ધા જોવાને
શાહબાશીના શબદ બોલતા પ્રત્યેકની પિછાને
નિજ ગૌરવ કેરે ગાને
જખમી જન જાગે અભિમાને
સહુ સૈનિકનાં વહાલાં જનનો મળિયો જ્યાં સુખમેળો
છેવાડો ને એકલવાયો અબોલ એક સૂતેલો
અણપૂછયો અણપ્રીછેલો
કોઇનો અજાણ લાડીલો
એનું શિર ખોળામાં લેવા કોઇ જનેતા ના’વી
એને સીંચણ તેલ-કચોળા નવ કોઇ બહેની લાવી
કોઇના લાડકવાયાની
ન કોઇએ ખબર પૂછાવી
ભાલે એને બચીઓ ભરતી લટો સુંવાળી સૂતી
સન્મુખ ઝીલ્યાં ઘાવો મહીંથી ટપટપ છાતી ચૂતી
કોઇના લાડકવાયાની
આંખડી અમૃત નીતરતી
કોઈના એ લાડકવાયાનાં લોચન લોલ બિડાયાં
આખરની સ્મૃતિનાં બે આંસુ કપોલ પર ઠેરાયાં
આતમ-દીપક ઓલાયા
ઓષ્ટનાં ગુલાબ કરમાયાં
કોઈના એ લાડકડા પાસે હળવે પગ સંચરજો
હળવે એનાં હૈયા ઉપર કર-જોડામણ કરજો
પાસે ધૂપસળી ધરજો
કાનમાં પ્રભુપદ ઉચ્ચરજો
વિખરેલી એ લાડકડાની સમારજો લટ ધીરે
એને ઓષ્ટ-કપોલે-ભાલે ધરજો ચુંબન ધીરે
સહુ માતા ને ભગિની રે
ગોદ લેજો ધીરે ધીરે
વાંકડિયા એ ઝુલ્ફાંની મગરૂબ હશે કો માતા
એ ગાલોની સુધા પીનારા હોઠ હશે બે રાતા
રે ! તમ ચુંબન ચોડાતાં
પામશે લાડકડો શાતા
એ લાડકડાની પ્રતિમાનાં છાનાં પૂજન કરતી
એની રક્ષા કાજે અહરનિશ પ્રભુને પાયે પડતી
ઉરની એકાંતે રડતી
વિજોગણ હશે દિનો ગણતી
કંકાવટીએ આંસુ ધોળી છેલ્લું તિલક કરતાં
એને કંઠ વીંટાયાં હોશે કર બે કંકણવંતા
વસમાં વળામણાં દેતાં
બાથ ભીડી બે પળ લેતાં
એની કૂચકદમ જોતી અભિમાન ભરી મલકાતી
જોતી એની રૂધિર છલક્તી ગજગજ પ્હોળી છાતી
અધબીડ્યાં બારણિયાંમાંથી
રડી હશે કો આંખ બે રાતી
એવી કોઇ પ્રિયાનો પ્રીતમ આજ ચિતા પર પોઢે
એકલડો ને અણબૂઝેલો અગન-પિછોડી ઓઢે
કોઇના લાડકવાયાને
ચૂમે પાવકજ્વાલા મોઢે
એની ભસ્માંકિત ભૂમિ પર ચણજો આરસ-ખાંભી
એ પથ્થર પર કોતરશો નવ કોઇ કવિતા લાંબી
લખજો: ‘ખાક પડી આંહી
કોઈના લાડકવાયાની’
- ઝવેરચંદ મેઘાણી
.
લોકલાડીલા, રાષ્ટ્રીય શાયર શ્રી ઝવેરચંદ મેઘાણીના જન્મદિને તેમની એક અમર કૃતિ…. તેમનાં જ હસ્તાક્ષરમાં. Marie La Coste રચિત Somebody’s Darling કાવ્ય પરથી તેમને આ ગીતની પ્રેરણા મળેલી. તેમનાં જ શબ્દોમાં…..
” Somebody’s Darling એ નામનું એક અંગ્રેજી પદ ભાઈ શ્રી દેવીદાસે અબ્બાસ દાદાની વિદાય – રાત્રિએ વાંચી સંભળાવેલું. તે પરથી આ સૂઝ્યું છે. અત્યારનાં આપણા સમયને અનુરુપ ભાવ આપેલો છે. અનુવાદ નથી. “
પ્રથમ ગુજરાતી બ્લૉગનું સ્થાન અને માન જે ધરાવે છે તે ‘ ફોર એસ વી – પ્રભાતનાં પુષ્પો ‘ પર તેમણે આ મૂળ અંગ્રેજી કાવ્ય પણ મૂકેલ છે. મૂળ અંગ્રેજી કાવ્ય અને civil war વિષે વધુ માહિતી માટે War and American popular culture: a historical encyclopedia By M. Paul Holsinger ( e-book ) અને કાવ્ય પ્રકાશિત થયેલ તેની માહિતી… !!
.
( special thanks to http://web2.lib.unc.edu/music/eam/index.html )
SOMEBODY’S DARLING
Into the ward of the clean white-washed halls,
Where the dead slept and the dying lay;
Wounded by bayonets, sabres and balls,
Somebody’s darling was borne one day.
Somebody’s darling so young and so brave,
Wearing still on his sweet yet pale face
Soon to be hid in the dust of the grave,
The lingering light of his boyhood’s grace.
Somebody’s darling, somebody’s pride,
Who’ll tell his Mother where her boy died?
Matted and damp are his tresses of gold,
Kissing the snow of that fair young brow;
Pale are the lips of most delicate mould,
Somebody’s darling is dying now.
Back from his beautiful purple-veined brow,
Brush off the wandering waves of gold;
Cross his white hands on his broad bosom now,
Somebody’s darling is still and cold.
Give him a kiss, but for somebody’s sake,
Murmur a prayer for him, soft and low,
One little curl from his golden mates take,
Somebody’s they were once, you know,
Somebody’s warm hand has oft rested there,
Was it a Mother’s so soft and white?
Or have the lips of a sister, so fair,
Ever been bathed in their waves of light?
Somebody’s watching and waiting for him,
Yearning to hold him again to her breast;
Yet there he lies with his blue eyes so dim,
And purple, child-like lips half apart.
Tenderly bury the fair, unknown dead,
Pausing to drop on this grave a tear;
Carve on the wooden slab over his head,
“Somebody’s darling is slumbering here.”
- Marie Ravenal de la Coste
.
ગુજરાતી સાહિત્યનો ” મેઘાણી ” નામનો ઈતિહાસ પ્રત્યક્ષ નિહાળવો હોય તો તેમની વૅબસાઇટ www.jharverchandmeghani.com ની મુલાકાત જરુર લેશો. સંજય ભાવેએ અભિવાચનમાં જણાવેલું કે, જ્યારે તેઓ ૮ વર્ષનાં હતાં ત્યારે ઑક્સફર્ડ યુનિ. ના વિદ્ધાનો તેમનાં નિવાસસ્થાને ઉતરેલાં અને તેમણે ગાયેલું એક લોકગીત, તે સમયનું રેકોર્ડ કરેલ, જે હાલમાં પણ કેલિફોર્નિયા યુનિ.ની લાયબ્રેરીમાં છે. તેમની સાઇટ પર તેમના અવાજમાં રેકોર્ડ કરેલ ગીત સાંભળી પણ શકશો અને ડાઉનલોડ પણ કરી શકશો. પિનાકીભાઇ મેઘાણીને આટલી સમૃદ્ધ અને ભવ્ય વૅબસાઇટ બનાવવા માટે દિલથી અભિનંદન. યશ મેઘાણીને પણ તેનાં જન્મદિન માટે આગોતરી શુભેચ્છાઓ….. !!
.
.
,
Pinki @ August 28, 2010
સાદ પાડે લાડમાં : હર્ષદેવ માધવ
Posted in: સાહિત્યપ્રકાર, ગઝલ, સાહિત્યપ્રકાર, વરસાદ, સાહિત્યકાર, હર્ષદેવ માધવ | Comments (0)
.
( કળીનું ફૂલ ફૂટે આંખમાં )
.
ક્યાં ઝરણ ફૂટી રહ્યું છે પહાડમાં,
આજ ચોમાસું છે હાડેહાડમાં,
એય ! ખળખળ થાય એવો હાથ છે,
કઈ ગલી ધબકી રહી છે નાડમાં.
એ કળીનું ફૂલ ફૂટે આંખમાં,
જે કળી ફૂટી રહી છે ઝાડમાં.
શુષ્કતામાં યાદનું આવાગમન,
જેમ કલબલ હોય લીલો વાડમાં.
નીડ-પરવશ પાંખ આજે છૂટશે,
આભ એને સાદ પાડે લાડમાં.
- હર્ષદેવ માધવ
.
હવે તો આપણાં હાડેહાડમાં ચોમાસું ફૂટી ગયું છે અને ત્યારે કવિ વર્ણવે છે એવી કંઇક લીલી યાદોને માણી લઇએ… ! જોકે, આજે પણ વાદળો ઘેરાતાં, મનને તો પાંખ ફૂટી જ આવે જાણે કે, આભ એને સાદ પાડે લાડમાં.
.
.
.
.
Pinki @ August 27, 2010
