સાગર અને શશી : કાન્ત
આજ,મહારાજ ! જલ ઉપર ઉદય જોઇને
ચંદ્રનો, હૃદયમાં હર્ષ જામે,
સ્નેહઘન કુસુમવન વિમલ પરિમલ ગહન,
નિજ ગગનમાંહિ ઉત્કર્ષ પામે;
પિતા, કાલના સર્વ સંતાપ શામે !
નવલ રસ ધવલ તવ નેત્ર સામે,
પિતા, કાલના સર્વ સંતાપ શામે !
જલધિજલ ઉપર દામિની દમકતી,
યામિની વ્યોમસર માંહિ સરતી,
કામિની કોકિલા કેલી કૂંજન કરે,
સાગરે ભાસતી ભવ્ય ભરતી;
પિતા, સૃષ્ટિ સારી સમુલ્લાસ ધરતી !
તરલ તરણી સમી સરલ તરતી,
પિતા, સૃષ્ટિ સારી સમુલ્લાસ ધરતી !
– મણિશંકર રત્નજી ભટ્ટ ‘કાન્ત’
કાન્તનાં જન્મદિને તેમની ખૂબ જ પ્રિય રચના. જેને આપણે સૌએ ગોખીને યાદ કરેલી અને હજુ પણ યાદ રહી ગયેલી…. !!
આ રચના અને એની પાછળનો ઈતિહાસ પણ મજાનો છે…
તેમના જન્મને ૧૦૦ વર્ષ થયા!
કુદરતને ખોળે યુવાનીના શ્રેષ્ઠ વર્ષો સાથે ગાળ્યા,
શૈલશિખરોના નવા પડકારોને ઉગતા જોયા.
સૌંદર્યોને પ્રતિબિંબવા જે સર્જનો કર્યા તેમાનું આ
ચંદા! કહે ! તે એ જુએ છે કે ?
તેમાં પણ
‘સખી ! હું તો તને જોતાં – અમે જોયેલ સાથે તે-
સ્મરંતાં ના શકું સૂઈ ! કહે, સાથી સુએ છે કે ?’
જાણે મેઘદૂતનો યક્ષ કહેતો હોય!
कस्चित भर्त्या स्मरसि रसिके त्वं ही तस्या प्रियेती?
‘કામિની કોકિલા, કેલિ કૂજન કરે,
સાગરે ભાસતી ભવ્ય ભરતી.”
તેમની આ પંક્તિપર મારા પતિ ગંમ્મત કરતા
પંખીમાં નર કૂજન કરે!
કે આને ગોપી ગીત કહેવું?
‘શરદુદાશયે સાધુજાતસ ત્સરસિજોદરશ્રીમુષા દૃશા
સુરતનાથ તેડજશુલ્કદાસિકા વરદ વિઘ્નતો નેહ કિં વધઃ’
કાન્ત એટલે- આપણા ગુજરાતી મીસીસ બ્રાઉનિંગ !
If thou must love me, let it be for nought
Except for love’s sake only. Do not say
સખે! મારી સાથે પ્રણય કરવો, તો પ્રણયના
વિના બીજા માટે નહિં જ નહિં આવું મન કહી:
અને છેવટનો શિરમુકુટ
‘સલૂણી સુંદરી ચંદા ! ધરી તવ સ્વચ્છ કિરણોમાં-
હૃદયનાં ધોઉં છું પડ હું ! કહે, તે એ ધુએ છે કે ?
-પ્રતિભાવ લખવાની પંક્તી નથી-અનુભવવાની છે!