નાવિક વળતો બોલિયો : ભાલણ
નાવિક વળતો બોલિયો, સાંભળો માહારા સ્વામ,
સાથ સહુ કો નાવે બેસો, નહિ બેસારું રામ.
વાર્તા મેં સાંભળી છે, ચરણ રેણુની અપાર,
અહલ્યા ત્યાં થઈ સ્ત્રી સહી, પાષાણ ફીટી નાર.
આજીવિકા માહારી એહ છે, જુઓ મન વિવેક,
સ્ત્રી થાતાં વાર ન લાગે, કાષ્ઠ પાષાણ એક.
આજીવિકા ભાંગે માહારી, આગે એક સ્ત્રી છે ઘેર,
બે મળીને શું જમે ? શી કરું ત્યાં પેર ?
હસી વિશ્વામિત્ર બોલિયા, ચરણ રેણે સ્ત્રી થાય,
તે માટે ગંગાજલ લેઈને પખાલો હરિ પાય.
હસીને હરિ હેઠા બેઠા, રામ અશરણશર્ણ,
નાવિકે ગંગાજલ લેઈને, પખાલ્યા ત્યાં ચર્ણ.
- ભાલણ
વાલ્મિકી સાથે વિહાર કરતાં રામ ગંગાનાં કિનારે આવી ઊભા છે. ગંગાતટે ઊભેલો નાવિક રામને ઈશ્વરરુપે ઓળખી જાય છે અને પ્રભુનાં પાદ-પ્રક્ષાલનની ઈચ્છા ધરાવે છે. રામનાં પાદસ્પર્શે શાપિત અહલ્યા પથ્થરમાંથી સ્ત્રીરુપ ધારણ કરે છે. તે વાતનો ઉલ્લેખ કરી, નાવ પણ સ્ત્રી ના બની જાય એટલે તેમનાં પગ ધોવાની વાત કરી, નાવિક રામનાં પગ પખાળવાની ઈચ્છા પૂરી કરે છે.
ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રારંભિક કાળમાં, મુખ્યત્વે ઈશ્વર કે પૌરાણિક દંતકથાઓ વિષયવસ્તુ રુપે અગ્રીમસ્થાને જોવા મળે છે. વાલ્મિકી કૃત રામાયણમાં આ ઘટનાનો ઉલ્લેખ નથી, પણ તુલસીદાસ કૃત ‘ રામચરિતમાનસ’ માં આ વાતનો ઉલ્લેખ છે. જેના આધારે આ પદની રચના થઈ હશે. આ જ વિષયવસ્તુને આધારે દુલા ભાયા કાગની પણ એક રચના છે. પગ મુને ધોવા દ્યો ને રઘુરાય….. !
શબ્દાર્થ : રેણુ – રજ, શર્ણ – શરણ, ચર્ણ – ચરણ, પેર – રીત, (અહીં તજવીજ)
.
the attachments to this post:
rama
સુંદર રચના…
કેવટ અને શ્રીરામના ખુબ પ્રચલિત પ્રસન્ગનુ સરસ ગીત, પહેલિ વાર જ વાંચવામા આવ્યુ, આપનો આભાર…………….