સંબંધ

એક ગણિત છે

અને ગણિતમાં હું કાચો છું,

પહેલેથી જ !

* * * * *

ભવિષ્યમાં

કદાચ સંબંધ

નામની વસ્તુ

મ્યુઝિયમમાં

સચવાતી હશે !

* * * * *

સંબંધ છળ નથી

પણ સત્ય છે

મૃગજળ જેવું.

- અલ્પેશ પાઠક ‘પાગલ’

The Relationship

The relationship

Is a Mathematics

And from the begining

I am weak at it !

* * * * *

In the future

Perhaps

The relationship

Will be preserved

As a thing

In a museum !

* * * * *

The relationship

Is not a deception,

It is a truth

Like a mirage !

Translator : Himanshu Patel

આ જમાનામાં સંબંધનો બંધ  કેવો ખોખલો થઇ ગયો છે તેનું તાદ્રશ્ય નિરુપણ કરતી રચના.  બસ, એટલું જ સત્ય કે સંબંધ મૃગજળ છે !  હિમાંશુભાઇએ આ પ્રતિક કાવ્યોનો અંગ્રેજી અનુવાદ કર્યો છે તે પણ રસપ્રદ છે.

.

 આમાર એ જન્મદિન – માઝે આમિ હારા

આમિ ચાહિ બન્ધુજન યારા

તાહાદેર હાતેર પરસે

મર્ત્યેર અન્તિમ પ્રીતિરસે

નિયે યાબ જીવનેર ચરમ પ્રસાદ,

નિયે યાબ માનુષેર શેષ આશીર્વાદ.

શૂન્ય ઝુલિ આજિકે આમાર ;

દિયેછિ ઉજાડ કરિ

યાહા કિછુ આછિલ દિબાર,

પ્રતિદાને યદિ કિછુ પાઇ -

કિછુ સ્નેહ, કિછુ ક્ષમા -

તબે તાહા સન્ગે નિયે થાઇ

પારેર ખેયાય યાબો યબે

ભાષાહીન શેષેર ઉત્સવે.

- રવીન્દ્રનાથ ટાગોર
( ૬.૫.૧૯૪૧ )

I’m lost in the middle of my birthday.

I want my friends,

their touch,

with the earth’s last love.

I will take life’s final offering,

I will take the human’s last blessing.

Today my sack is empty.

I have given completely

whatever I had to give.

In return if I recieve anything -

some love, some forgiveness-

then I will take it with me

when I step on the boat that crosses

to the festival of the wordless end.

 -  Rabindra Nath Tagore

મારા આ જન્મદિનમાં હું ખોવાઇ ગયો છું  : ( ગદ્યાનુવાદ)

મારા આ જન્મદિનમાં હું ખોવાઇ ગયો છું.  હું ઇચ્છું છું કે, જેઓ બન્ધુજન છે તેમનાં હાથનાં સ્પર્શથી મર્ત્યલોકના અંતિમ પ્રીતિરસે જીવનનો ચરમ પ્રસાદ લઇને જાઉં, માનવનો અંતિમ આશીર્વાદ લેતો જાઉં.  આજે મારી ઝોળી ખાલી છે.  જે કંઇ આપવા જેવું હતું તે નિ:શેષ આપી દીધું છે.  પ્રતિદાનમાં જો કાંઇ પામું – થોડોક સ્નેહ, થોડીક ક્ષમા- તો તેને ભાષાહીન છેવટનાં ઉત્સવ વખતે પેલે પારની નાવમાં જઈશ ત્યારે સાથે લેતો જાઉં.

- ઉમાશંકર જોશી

સૌ પ્રથમ નૉબલ પારિતોષિક વિજેતા ભારતીય રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની ૧૫૦મી જન્મજયંતિએ તેમની એક રચના જેનો  અનુવાદ ઉમાશંકર જોશી એ કરેલો છે.  ભારતીય વૈજ્ઞાનિક જગદીશચંદ્ર બોઝ વિદેશ ગયેલાં અને તેમનાં વિદેશી મિત્રોને રવીન્દ્રનાથનાં બંગાળી કાવ્યોનું ભાષાંતર અંગ્રેજીમાં કરી તેમને સંભળાવતા.    ત્યાર બાદ, રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે પોતે જ પોતાનાં કાવ્યોનો અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કર્યો.  જે ચિત્રકાર  William Rothenstein   ( રવીન્દ્રનાથ પોતે પણ સારા ચિત્રકાર હતાં – તેમનાં થોડાંક ચિત્રો )  દ્વારા આંગ્લ કવિ W.B.Yeats પાસે પહોંચે છે.     અને તેઓ કહે છે,  `I read Rabindranath every day, to read one line of his is to forget all the troubles of the world.’  …..   ” A tradition, where poetry and religion are the same thing, has passed through the centuries,   gathering from learned and unlearned metaphor and emotion, and carried back again to the multitude the thought of the scholar and of the noble.”

માત્ર નૉબલ પારિતોષિક મેળવીને જ નહીં,  તેમણે આપણી સંસ્કૃતિ, ધર્મનું વિશ્વનાં વિશાળ ફલકમાં એવી રીતે પ્રતિનિધિત્વ કર્યું કે આપણાં દેશનું નામ સાચા અર્થમાં રોશન કર્યું.  તેમનાં જન્મદિને,   જિંદગીનાં અંતિમ ઉત્સવ બાદ પે…લે પાર ,  ‘થોડોક સ્નેહ’  આપણાં સૌ વતી … !

.

જૂના પુરાણા દેવોને

મેં જતા જોયા છે

અને નવા દેવોને આવતા.

પ્રત્યેક દિવસે

અને વરસે-વરસે

મૂર્તિઓ પડે છે અને પ્રતિમાઓ ઊભી થાય છે.

આજે હું હથોડીની ભક્તિ કરુ છું.

- કાર્લ સેન્ડબર્ગ

( અનુવાદક :  સુરેશ દલાલ) 

Original Poem by Carl Sandburg

I have seen

The old gods go

And the new gods come.

Day by day

And year by year

The idols fall

And the idols rise.

Today
I worship the hammer.

-  Carl Sandburg
Poetry (March 1914)
 

પ્રખ્યાત અમેરિકન કવિ કાર્લ સેન્ડબર્ગની કલમે એક હથોડી જેવો જ ભારે ઘા. સાંપ્રત પરિસ્થિતિ જોતાં આજે પણ તે એટલી જ યોગ્ય, કદાચ તેના કરતાં પણ વધુ યોગ્ય વાત લાગે.   સારે જહાઁ કી ના…  બ..સ સારે જહાઁસે અચ્છા હિન્દોસ્તાઁ માટે પણ….  પથ્થરમાંથી મૂર્તિ કંડારતા જે ચીવટ અને ધીરજ રાખીએ તેટલી જીવનમાં રાખી,  ખુદનાં જ શિલ્પી બનીએ તો – માંયલાને પણ પામી શકાય.

Read more :
Carl Sandburg on wikipedia,  Carl Sandburg’s biography,   Carl Sandburg’s own website

.