એકલા સાંજે બગીચે બેસવું શું ચીજ છે ?
બાંકડો શું ચીજ છે ? બુઢ્ઢા થવું  શું ચીજ છે ?

ચીજવસ્તુ થઇ ગયેલી આંખને પૂછી જુઓ,
સાવ ખાલીખમ સડકને તાકવું શું ચીજ છે ?

કઇ તરસ છે એ કે એને આમ પાલવવું પડે?
રોજ આખેઆખું છાપું પી જવું શુ ચીજ છે ?

રોજ એના એ જ સાલા ફેફસાં વેંઢારવા,
રોજ એનું એ જ જીવ પર આવવું શું ચીજ છે ?

ગોળ ચશ્માં, ગોળ દિવસો, ગોળ ઝળઝળિયાં,
‘રમેશ’ ગોળ રસ્તા, ગોળ જીવે, હાંફવું શું ચીજ છે ?

વિશ્વ સામે જીભ આખી હોડમાં મૂકવા ‘રમેશ’,
હોડ શું છે ? હાર શું છે ? ઝૂઝવું શું ચીજ છે?

- રમેશ પારેખ

આપણે સૌએ વૃદ્ધત્વને હાંફી જતું તો ઘણી વાર જોયું જ છે, પણ, તે શું ચીજ છે ? -  કદાચ ખબર નથી.   બગીચામાં ખાલી બાંકડાનાં સંગે, એક સાંજ પસાર કરવી ગમે … પણ જ્યારે તે ફરજિયાત થઇ જાય એટલે કે,  હવે તે સિવાય કોઇ કામ જ નથી રહ્યું.  ત્યારે એ જ બાંકડાનાં પાટિયાં પર ગુજારેલી પ્રિયજન સાથેની સાંજ – ચીજવસ્તુ જેવી થઇ ગયેલી આંખમાં પણ  કણા ની જેમ ખૂંચે છે.   અત્યારે તો,  છાપાંમાં હૅડલાઇન વાંચી ઓફિસ જતાં, વિચાર આવે છે કે,  છાપુંય વાંચવાનો સમય નથી અને પછી સમય પસાર કરવા, આખે આખું છાપું વાંચ્યા પછી પણ હવે શું ?  એ પ્રશ્ન ઊભો જ હોય.  

ઘરમાં રહેલ વૃદ્ધજનોને એકલતા ન સાલે તેનું ધ્યાન રાખીએ તો શક્ય છે ભવિષ્યમાં આપણને પણ આ એકલતા ના સાલે ?!! 

.

એકડો સાવ સળેખડો, બગડો ડિલે તગડો,
બન્ને બથ્થંબથ્થા બાઝી, કરતા મોટો ઝગડો.

તગડો તાળી પાડે, ને નાચે તાતાથૈ.
ચોગડાની ઢીલી ચડ્ડી, સરરર ઊતરી ગઇ

પાંચડો પેંડા ખાતો, એની છગડો તાણે ચોટી,
સાતડો છાનો માનો, સૌની લઇ ગયો લખોટી.

આઠડાને ધક્કો મારી, નવડો કહેતો ખસ,
એકડે મીંડે દસ વાગ્યા, ત્યાં આવી સ્કૂલની બસ.

- રમેશ પારેખ

રમેશ પારેખે પણ બાળ-સાહિત્યનાં ક્ષેત્રમાં યોગદાન આપી, બાળવાર્તા અને બાળકાવ્યોનું અમૂલ્ય સર્જન કર્યું છે.  એકડે એક થી એકડે મીંડે દસ શીખવા માટે આનાથી વધુ સરળ કોઇ રીત હોઇ શકે ?!! (ઑડિયો)

.

સદીનું પ્રતિબિંબ ક્ષણમાં હશે,
ક્યો થાક મારા ચરણમાં હશે ?

ઠરી જાય છે કલ્પનાની નદી,
કયો ભેદ વાતાવરણમાં હશે ?

વિહંગ છેતરાતું પ્રતિબિંબથી,
ગગન જાણે નીચે ઝરણમાં હશે !

નગરમાં ય સામાં મળે ઝાંઝવાં,
અહીં એ કઈ વેતરણમાં હશે ?

ન જીવનમાં કારણ મળ્યાં સ્વપ્નનાં,
તો એનાં રહસ્યો મરણમાં હશે ?

નગર જેને સદીઓથી શોધી રહ્યું,
એ કલશોર કોના સ્મરણમાં હશે ?

- રમેશ પારેખ

ગીતો એટલે ર.પા. અને ર.પા. એટલે ગીતો……  પણ તેમની ગઝલમાંથી જેમ પસાર  થઈએ,  એમ જ લાગે કે, કા….શ હજુ વધુ ગઝલ લખી હોત તો ??!   આ ગઝલ વાંચીને તમને પણ એવું જ લાગે છે ને ?!!

.

 ( કૈંક લીલુંચટ્ટાક  )

સુક્કો દુકાળ તારા દેશમાં છતાંય – અરે, સુક્કો દુકાળ મારા દેશમાં છતાંય,
કૈંક લીલુંચટ્ટાક, કૈંક લીલુંચટ્ટાક, કૈંક લીલુંચટ્ટાક તારી આંખમાં, કૈંક લીલુંચટ્ટાક મારી આંખમાં.

કોઈને તો ઠીક, અહીં જંગલને યાદ નથી, પોતાનાં પાંદડાની વાત,
એવા દિવસોમાં જાય પાંગરતી આપણને દોમદોમ લીલી ઠકરાત,
એ તો છલકાય બની મોગરાની મ્હેક, બની વૈયાંની ગ્હેક, બની હરણાંની ઠેક;
એને રમતી મૂકાય- કાંઈ બાંધી રખાય નહીં, તોરણની જેમ બારસાખમાંo
કૈંક લીલુંચટ્ટાક, કૈંક લીલુંચટ્ટાક, કૈંક લીલુંચટ્ટાક તારી આંખમાં, કૈંક લીલુંચટ્ટાક મારી આંખમાં.

ઉઘાડેછોગ વહે લીલુંછમ પૂર: એને ભોગળ નહીં કાંગરા કે દોઢી,
જંગલને જોઈ જોઈ લીલુંકુંજાર કરી દેવાનું આળ લઈ ઓઢી,
તોડીએ તડાક્ દઈ સુક્કો દુકાળ, પછી આપણી વચાળ, નહીં તારી પરસાળ, નહીં મારી પરસાળ;
પછી વાતું મેદાન: પછી લીલોકુંજાર, તપે સૂરજ આ ધુમ્મસતી ઝાંખમાંo
કૈંક લીલુંચટ્ટાક, કૈંક લીલુંચટ્ટાક, કૈંક લીલુંચટ્ટાક તારી આંખમાં, કૈંક લીલુંચટ્ટાક મારી આંખમાં.

- રમેશ પારેખ

વરસાદ તો વરસીને રહી ગયો પણ આંખમાં કૈંક લીલુંચટ્ટાક ઊગી ગયું તેને કેમ કરી રોકવું  ?!!  આ લીલુંછમ પૂર -  બની મોગરાની મ્હેક, બની વૈયાંની ગ્હેક, બની હરણાંની ઠેક બસ છલકાયાં જ કરે છે. આ  લીલી ઠકરાતને  લીલાં તોરણની જેમ બારસાખમાં લટકાવી દેવાય, ના…. તેને તો પાંગરવા જ દેવાય… !!

શબ્દાર્થ :   દોઢી – દ્વારપાળની ચોકી ( watchman’s room )

.

ભરબપ્પોરે કાંઈ અચાનક માવઠું મુશળધાર આવીને તડકાછાંયા ભીંજવી ગયું .

ઊંબરે વાછટ આવતાં રેલો થઈને ચાલી રજ, ને નેવાં ક્યાંય સુધી કલબલતાં રહ્યાં,
નળિયામાંથી જળની સાથે આભચૂયું તે, ઓરડે મારે કેટલા સૂરજ તરતા રહ્યાં,
તડકાથી તરબોળ ભીનીછમ વાસની પવનપાતળી જાજમ ફળિયે મારે પાથરી ગયુંo
ભરબપ્પોરે કાંઈ અચાનક માવઠું મુશળધાર આવીને તડકાછાંયા ભીંજવી ગયું .

વરસી મારી આંખમાં એની સોનહિમાળુ ઝાંય, ને સામે બળતાં ખાલી ખેતરાં ઠર્યાં,
લીંબડો સૂકો ખખડે તોયે, ઘરને મોભે આટલાં બધાં કેમ લીલાંછમ પાંદડાં ખર્યાં,
આંખ મળીને ઊઘડી ત્યાં તો, વાદળાંમાં ઘનઘોર ગ્હેકીને વન આખુંયે વરસી ગયુંo
ભરબપ્પોરે કાંઈ અચાનક માવઠું મુશળધાર આવીને તડકાછાંયા ભીંજવી ગયું .

- રમેશ પારેખ

વરસાદી ગીતો ઝરમર ઝરમર વરસતાં હોય ત્યારે ર.પા.નાં ગીતોની તો હેલી જ વરસે.  બપોરે સ્હેજ આંખ મળીને, જાગીએ ત્યારે જો માવઠું વરસ્યું હોય ત્યારે આવી જ કંઈ અનુભૂતિમાં જરુર ભીંજાયા હશો. નળિયામાંથી પાણી ચૂવે ત્યારે વાડકા-તપેલી યાદ કરવાને બદલે તરતા સૂરજ ર.પા. સિવાય કોણ માણે ?!! 

.

જે તરફ આપણી આસ્થા જાય છે,
આ ચરણ એથી કાં ઉલટાં જાય છે ?

પક્ષી માફક હું ટહૂક્યો તો કેવું થયું !
એકમાં વૃક્ષ સો ખૂલતાં જાય છે !

જેમ મધ્યાહ્ન પેઠે તપે છે તરસ.
એમ પાણી યે ટૂંકાં થતાં જાય છે.

ડાળ રહેશે તો ફૂલો નવાં બેસશે :
એમ કહીને સ્વપ્ન તૂટતાં જાય છે.

તારી કાયા જ મારી ઊગમણી દિશા,
મારાં નેત્રો ય સૂરજ થતાં જાય છે.

તેં જ પૂર્યો હતો ટીપડામાં તને,
માર્ગને તો જ્યાં જાવું’તું ત્યાં જાય છે.

- રમેશ પારેખ

પક્ષીની જેમ માણસ ટહુકે તો વૃક્ષ કેવું ખીલે ?  પણ ડાળની જેમ બટકાઈ જતાં સપનાં જોઈ એક જ ટીપામાં આપણી જાતને પૂરી દઈએ તો – માર્ગ ને તો રસ્તો ખબર જ છે, આપણે જ મંઝિલ પામવાની તરસને મધ્યાહ્ન પેઠે તપાવવી પડે ……….!!  આજથી www.rameshparekh.in  પર ર.પા. ડિજીટલ સ્વરુપે મળશે.

.